Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΣΤΟΝ 21ο ΑΙΩΝΑ

 

Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΣΤΟΝ 21ο ΑΙΩΝΑ

 
Η 15η ΔΕΒΘ συμμετέχει στην προσπάθεια να συζητηθεί σε βάθος η δημοκρατία ως ζητούμενο σε εποχή έξαρσης των εθνικισμών και αμφισβήτησης δημοκρατικών κεκτημένων, ακόμη και στην καρδιά της Ευρώπης. Διακόσια σαράντα χρόνια από τον θάνατο του Βολταίρου και πενήντα χρόνια από τον Μάη του ’68, σε μια χώρα όπως η Ελλάδα, που δίνει τη δική της μάχη για τη δημοκρατία μέσα στην κρίση, η 15η ΔΕΒΘ θέλει να υπενθυμίσει πως το αίτημα της δημοκρατίας παραμένει ζωντανό, πολύπλοκο και εκκρεμές, όπως σταθερά αποτυπώνεται στην ελληνική και παγκόσμια σύγχρονη λογοτεχνία, αλλά και σε πρόσφατες θεωρητικές αναζητήσεις.
Θα διοργανωθούν συζητήσεις μεταξύ λογοτεχνών, ιστορικών, πολιτικών επιστημόνων, φιλοσόφων και δημοσιογράφων, με αφορμή την πρόσφατη βιβλιοπαραγωγή σχετικά με το θέμα της Δημοκρατίας σε κρίσιμους καιρούς.
Ειδικότερα, θα συζητηθούν τα εξής:
Παρασκευή 4.5, 21:00-22:00: «Η άνοδος της ακροδεξιάς σήμερα: Αναλογίες και διαφορές με το παρελθόν»
Ομιλητές: Κωστής Καρπόζηλος, ιστορικός, διευθυντής ΑΣΚΙ, Angelique Kourounis, ντοκιμαντερίστα-δημοσιογράφος στο ραδιόφωνο της France Culture και στο περιοδικό Charlie Hebdo, Γιάννης Κωνσταντινίδης, Πολιτικός επιστήμονας, επ. καθηγητής, Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Δημήτρης Ψαρράς, δημοσιογράφος-συγγραφέας.
Συντονισμός: Κωστής Καρπόζηλος.
Η άνοδος της ακροδεξιάς σήμερα, στην Ευρώπη και όχι μόνο, είναι αδιαμφισβήτητο φαινόμενο, είτε μιλάμε για ακραίες είτε για ηπιότερες εκδοχές του. Συχνά γίνεται λόγος στη δημόσια σφαίρα για αναλογίες της σημερινής εποχής με τη δεκαετία του 1930. Τέσσερις μελετητές του ακανθώδους αυτού ζητήματος αναζητούν αίτια, αποκαλύπτουν κρυφές πτυχές και κάνουν τις απαραίτητες συγκρίσεις.
Σάββατο 5.5, 13.00-14.00: «Ευρώπη, υπερεθνικοί θεσμοί, κοινωνικό συμβόλαιο: Πόσες κρατικές ή εθνικές αρμοδιότητες είμαστε διατεθειμένοι να παραχωρήσουμε σε υπερεθνικούς θεσμούς και με ποιους όρους;»
Ομιλητές: Λένα Διβάνη, καθηγήτρια ΕΚΠΑ και συγγραφέας, Σωτήρης Ντάλης, επ. καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Διεθνούς Πολιτικής, Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών Πανεπιστημίου Αιγαίου, Άρης Στυλιανού, αν. καθηγητής πολιτικής φιλοσοφίας, Τμήμα Πολιτικών Επιστημών ΑΠΘ και πρόεδρος του ΔΣ του ΚΘΒΕ, Frederic Worms, φιλόσοφος και συγγραφέας, καθηγητής φιλοσοφίας.
Συντονισμός: Άρης Στυλιανού.
Ενώ οι ηγεσίες που έχτισαν το ευρωπαϊκό οικοδόμημα έχουν αποχωρήσει, οι διάδοχοί τους μοιάζουν μετέωροι, μεταξύ της κληρονομημένης πορείας προς τη συνοχή και της έξαρσης εθνικισμών νέας κοπής. Μικρές χώρες όπως η Ελλάδα αναρωτιούνται πόσες αντοχές έχουν ακόμη η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη και το κοινωνικό κράτος που είναι αναπόσπαστο κομμάτι της, καθώς και πώς πρέπει να βαδίσουν ανάμεσα στις συμπληγάδες της εποχής.
Σάββατο 5.5, 20:00-21:00: «Μεταδημοκρατία: Βαίνουμε προς εμβάθυνση ή προς συρρίκνωση των δημοκρατικών θεσμών διεθνώς;»
Ομιλητές: Αθηνά Αθανασίου, καθηγήτρια, Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο, Arne Dahl, διακεκριμένος συγγραφέας στο χώρο του σκανδιναβικού κοινωνικού-αστυνομικού μυθιστορήματος, Ιφιγένεια Καμτσίδου, αν. καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου, Νομική Σχολή ΑΠΘ, Γιάννης Σταυρακάκης, καθηγητής Ανάλυσης Πολιτικού Λόγου στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών ΑΠΘ.
Συντονισμός: Νίκη Μαρωνίτη, Γ. Γραμματέας του Ιδρύματος της Βουλής, Ιστορικός, επ. καθηγήτρια, Πάντειο Πανεπιστήμιο.
Η αρκετά πρόσφατη καθιέρωση του όρου «Μεταδημοκρατία» αντανακλά την ανησυχία – για πολλούς τη βεβαιότητα – ότι η δημοκρατία μεταλλάσσεται σε κάτι διαφορετικό, απομακρύνεται από τον πολίτη, δημιουργεί στεγανά ανάμεσα στον πολίτη και την εξουσία, η οποία ελέγχεται όλο και λιγότερο. Πόσο νομοτελειακά είναι όλα αυτά;
Κυριακή 6.5, 12.00-13.00: «Δημοκρατία και οικονομία: Σχέση στοργής ή οργής; Υπάρχει αντινομία μεταξύ ελεύθερης αγοράς και δημοκρατίας;»
Ομιλητές: Dominique Manotti, συγγραφέας, καθηγήτρια Ιστορίας, Νίκος Βαρσακέλης, αντιπρύτανης ΑΠΘ .
Συντονισμός: Angelique Kourounis
Η απελευθέρωση του παγκόσμιου εμπορίου και η κατάργηση των οικονομικών συνόρων έχει οδηγήσει σε αλλαγή του συσχετισμού δύναμης ανάμεσα στην οικονομία και την πολιτική, εμφανώς υπέρ της πρώτης. Είναι άραγε αναπότρεπτο, η πλήρης ελευθερία στην οικονομία να πλήττει άλλες ελευθερίες, πολιτικές, κοινωνικές, εθνικές;
Κυριακή 6.5, 13:00-14:00: «ΜΜΕ και Δημοκρατία: Πώς μπορεί να αποφευχθεί ο έλεγχος των ΜΜΕ είτε από το κράτος είτε από μεγάλα ιδιωτικά συμφέροντα;»
Ομιλητές: Νικόλας Βουλέλης, Διευθυντής Εφημερίδας των Συντακτών, Νίκος Οικονόμου, δημοσιογράφος, Μαρία Κομνηνού, καθηγήτρια στο Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Πρόεδρος του ΔΣ της Ταινιοθήκης της Ελλάδας.
Τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, που υπό κανονικές συνθήκες είναι ταγμένα να υπηρετούν την πλουραλιστική και κατά το δυνατόν αντικειμενική πληροφόρηση του πολίτη, βλέπουμε να γίνονται συχνά πεδία ανελέητων ανταγωνισμών σε μια προσπάθεια ποικίλων παραγόντων να τον χειραγωγήσουν. Τι μπορεί να γίνει ώστε να εξασφαλιστεί η ανεξαρτησία τους και, μέσω αυτής, η ανεξαρτησία της σκέψης όλων μας;
Σε συνάρτηση με τους θεματικούς άξονες της έκθεσης το Ίδρυμα της Βουλής για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία διοργανώνει στο πλαίσιο της 15ης ΔΕΒΘ τις εκδηλώσεις:
Παρασκευή 4.5, 18:00: «1821- 2021: Ανιχνεύοντας το νόημα μιας επετείου», όπου θα παρουσιαστεί για πρώτη φορά το πρόγραμμα «1821- 2021. Διακόσια χρόνια από την ελληνική Επανάσταση», με το οποίο το Ίδρυμα της Βουλής θα επανεξετάσει σε βάθος τριετίας μέσα από ερευνητικά έργα, εκδόσεις και συνέδρια, το μείζον αυτό ιστορικό συμβάν από ελληνική και διεθνή άποψη.
Ομιλητές: Βαγγέλης Καραμανωλάκης, επ. καθηγητής ΕΚΠΑ, Νίκος Ροτζώκος, επ. καθηγητής ΑΠΘ, Δημήτρης Δημητρόπουλος, διευθυντής Ερευνών, Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών.
Συντονίζει η Γενική Γραμματέας του Ιδρύματος της Βουλής, ιστορικός Νίκη Μαρωνίτη.
Σάββατο 5.5, 18:00: «Η προδικτατορική Θεσσαλονίκη».
Συζήτηση με αφορμή το βιβλίο του Ηλία Νικολακόπουλου Ηλίας Ηλιού, που εξέδωσε το Ίδρυμα της Βουλής. Στόχος αφενός να παρουσιαστεί η πρόσφατη έκδοση της πολιτικής βιογραφίας για τον Ηλία Ηλιού και αφετέρου να ανοίξει ένας ευρύτερος διάλογος γύρω από την προδικτατορική περίοδο στη Θεσσαλονίκη.
Ομιλητές: Ηλίας Νικολακόπουλος, ομότιμος καθηγητής ΕΚΠΑ, Δημοσθένης Δώδος, συνταξ. αν. καθηγητής, ΑΠΘ, Τριαντάφυλλος Μηταφίδης, βουλευτής Α΄ Θεσσαλονίκης ΣΥΡΙΖΑ, πρόεδρος Εταιρείας Διάσωσης Ιστορικών Αρχείων 1940- 1974, Κεντρικής-Δυτικής Μακεδονίας, Μαρία Καβάλα, διδάσκουσα Ιστορίας, Τμήμα Πολιτικών Επιστημών, ΑΠΘ.
Συντονίζει ο Τάσος Σακελλαρόπουλος, πρόεδρος της Επιστημονικής Επιτροπής του Ιδρύματος της Βουλής και υπεύθυνος των Ιστορικών Αρχείων του Μουσείου Μπενάκη.
Επιπλέον, το Ίδρυμα της Βουλής θα πραγματοποιήσει το εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Εργαστήρι Δημοκρατίας» (Παρασκευή 4.5, 11:00).

Πενήντα χρόνια από το Μάη ‘68
Οι αφίσες μιας επανάστασης
Οι αφίσες που παρουσιάζονται στη ΔΕΒΘ σχεδιάστηκαν και κατασκευάστηκαν πριν από πενήντα χρόνια στο Παρίσι μέσα στην κατειλημμένη από τους φοιτητές και τις φοιτήτριες Σχολή Καλών Τεχνών. Κολλήθηκαν σε δρόμους, εργοστάσια, γραφεία, μαγαζιά, πανεπιστήμια. Έγιναν το σύμβολο μιας παγκόσμιας επαναστατικής έκρηξης το 1968 όσο και τα χρόνια που ακολούθησαν. Καθρεφτίζουν τη φοιτητική και εργατική έκρηξη που συγκλόνισε τη Γαλλία πριν από 50 χρόνια και συνδέθηκε με την άνοιξη των επαναστατικών ιδεών και της αμφισβήτησης σε κάθε γωνιά του πλανήτη: από τις ΗΠΑ και τον αγώνα των Μαύρων, έως την Κίνα του Μάο, από τη Γερμανία και την Ιταλία έως το Μεξικό, από την Τσεχοσλοβακία έως την Ιαπωνία.
Η σπίθα απ’ όπου ξεκίνησαν όλα στη Γαλλία, ήταν η βάρβαρη επίθεση της αστυνομίας σε μια φοιτητική διαδήλωση από τα κατειλημμένα πανεπιστήμια του Παρισιού. Οι διαδηλωτές αντιστάθηκαν στήνοντας εκατοντάδες οδοφράγματα και απάντησαν στην καταστολή κλιμακώνοντας το κίνημα των καταλήψεων που γρήγορα επεκτάθηκαν σαν φωτιά και οδήγησαν σε απεργίες στα γαλλικά εργοστάσια και σε όλους τους τομείς της δημόσιας διοίκησης.
Μέσα σε αυτή την εκρηκτική ατμόσφαιρα οι φοιτητές της Σχολής Καλών Τεχνών έστησαν ένα «Λαϊκό Εργαστήρι», το Atelier Populaire. Στο κατειλημμένο κτήριο της σχολής σχεδιάστηκαν πάνω από 350 αφίσες για τις ανάγκες του κινήματος. Η αναπαραγωγή τους έγινε σε ένα τιράζ που ξεπερνούσε τα 200.000 αντίτυπα.
Οργανώθηκαν επιτροπές που συλλογικά αποφάσιζαν πάνω στα προτεινόμενα σχέδια. Τα βασικά κριτήρια ήταν η απλότητα, η αμεσότητα και η προπαγανδιστική αποτελεσματικότητα. Αρκετές από τις αφίσες σχεδιάστηκαν μετά από αίτημα σωματείων ή εργοστασιακών επιτροπών στη διάρκεια της γενικής απεργίας.
Η σημερινή έκθεση με τις αφίσες του Μάη ’68, βασίζεται στην επετειακή έκδοση 54 ιστορικών αφισών που έκανε το Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο και παραχώρησε στη 15η ΔΕΒΘ την άδεια να τις παρουσιάσει.
Η χρονιά που άλλαξε τον κόσμο

Το 1968 στην ιστορία του 20ού αιώνα
«Αυτό που ανέδειξε θεαματικά το 1968 ήταν η εκπληκτική επιτάχυνση του κοινωνικού μετασχηματισμού σε μια περίοδο μετά το 1945 την οποία οι ιστορικοί κατέληξαν να αναγνωρίσουν ως την πιο επαναστατική της παγκόσμιας Ιστορίας. (…)Το 1968 ξεκίνησε, τον Δεκέμβιο του 1967 με την επίθεση αυτοκτονίας των Βιετναμέζων την ημέρα του Τετ, η οποία συνέτριψε την αυτοπεποίθηση των Αμερικανών». (…) Σχεδόν τα πάντα ήταν αναπάντεχα. Για τις οικονομίες των ανεπτυγμένων δυτικών χωρών ήταν η πιο δυνατή περίοδος ευημερίας και ανάπτυξης στην ιστορία του βιομηχανοποιημένου κόσμου. Εξίσου απροσδόκητα ήταν τα γεγονότα στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό του κομμουνιστικού κόσμου». Έρικ Χόμπσμπομ
Γαλλία 3 Μαΐου 1968
Φοιτητική συγκέντρωση στη Σορβόνη ενάντια στις φασιστικές προκλήσεις και την αστυνομική καταπίεση. Εισβολή της αστυνομίας στο ιστορικό πανεπιστήμιο του Παρισιού και συλλήψεις διαδηλωτών. Τίποτα δεν θα μείνει στο απυρόβλητο ετούτον τον Μάη στη Γαλλία. Η εκπαίδευση, οι κρατικοί θεσμοί, η εργασία, η εκκλησία, η οικογένεια, οι σχέσεις των δύο φύλων, η τέχνη, η επικοινωνία, το θέαμα και το εμπόρευμα, όλα θα αναλυθούν, θα αμφισβητηθούν, θα απομυθοποιηθούν και ορισμένες πτυχές τους θα γελοιοποιηθούν, με μια πρωτοφανή εικονοκλαστική διάθεση αλλά και με μοναδική διεισδυτικότητα.
7, 8 Μαΐου 1968
Μεγάλη διαδήλωση της Εθνικής Φοιτητικής Ένωσης Γαλλίας στο Παρίσι με 25.000 άτομα, και ολονύκτια σύγκρουση με την αστυνομία στην αριστερή όχθη του Σηκουάνα. Οι καθηγητές πολλών λυκείων κατεβαίνουν σε απεργία. Μεγάλος ξεσηκωμός στη Γκρενόμπλ, τη Λιλ, τη Ρουέν, τη Νάντη, τη Μασσαλία, όπου συμμετέχει και πλήθος εργατών. Ο Σαρτρ, η Μποβουάρ και άλλοι διανοούμενοι διακηρύσσουν την υποστήριξή τους στο φοιτητικό κίνημα. Το Κομμουνιστικό Κόμμα Γαλλίας καταγγέλλει τις διαδηλώσεις ως «ενέργειες παραχαϊδεμένων τυχοδιωκτικών στοιχείων»
10 Μαΐου 1968
Καταλήψεις σε 400 λύκεια σε ολόκληρη τη Γαλλία, 60 οδοφράγματα στην οδό Γκε Λισάκ κοντά στη Σορβόνη, ολονύκτιες συγκρούσεις φοιτητών και καθηγητών με την αστυνομία στο Παρίσι, οι τραυματίες ξεπερνούν τους 400. Το «Ελληνικό Περίπτερο» στην Πανεπιστημιούπολη του Παρισιού κινητοποιείται κι αυτό «ενάντια στην καπιταλιστική καταπίεση». Στην κατειλημμένη Σχολή Καλών Τεχνών που μετονομάζεται σε «Λαϊκό Εργαστήρι», θα παραχθούν χιλιάδες αφίσες μέχρι και τον Ιούνιο του ’68, σε συνεννόηση με τις Επιτροπές Δράσης Εργατών-Φοιτητών-Αγροτών.
Γαλλία, 12, 13- 21 Μαΐου 1968
Η εξέγερση της γαλλικής νεολαίας συναντιέται με τη μεγαλύτερη σε έκταση και διάρκεια γενική απεργία στη σύγχρονη ιστορία, με 10.000.000 απεργούς και εκατοντάδες καταλήψεις ακόμα και σε μεγάλα κτήματα. Τα γαλλικά ΜΑΤ (CRS)αποσύρονται από τη Σορβόνη. Η απεργία επεκτείνεται στην αυτοκινητοβιομηχανία (Renault, Peugeot , Citroen), στη μεταλλουργία, στις αερομεταφορές, στις δημόσιες υπηρεσίες, στη γαλλική Υπηρεσία Ραδιοφωνίας Τηλεόρασης (ORTF). Το Φεστιβάλ των Καννών διαλύεται. Προσχωρούν στην απεργία η Εθνική Βιβλιοθήκη και η Τράπεζα της Γαλλίας. Τα σημαντικά λιμάνια της Γαλλίας παραλύουν. Οι εργαζόμενοι στον τομέα πυρηνικής ενέργειας ζητούν τον τερματισμό των πυρηνικών δοκιμών για πολεμικούς σκοπούς. Ο πρωθυπουργός Ζωρζ Πομπιντού καταγγέλλει τις «ομάδες λυσσασμένων που ενθαρρύνουν την εξάπλωση του χάους»
27-30 Μαΐου 1968
Η Κυβέρνηση, η Ένωση των Εργοδοτών και τα συνδικάτα καταλήγουν στη συμφωνία της Γκρενέλ (Grenelle) που ανεβάζει το κατώτατο όριο μισθού στα 5 φράγκα την ώρα, όλους τους μισθούς κατά 10%, μειώνει ελάχιστα τις εργάσιμες ώρες και επεκτείνει κάπως τα συνδικαλιστικά δικαιώματα. Η ανεξάρτητη αριστερή συνομοσπονδία εργατών CFDT αρνείται να υπογράψει τη συμφωνία, ενώ η CGT που πρόσκειται στο ΚΚΓ δηλώνει ότι «η λύση βρέθηκε». Ο Στρατηγός Ντε Γκολ διαλύει τη Βουλή και προκηρύσσει εκλογές.
Ιούνιος 1968
Η διαδικασία της «ομαλοποίησης» προχωρεί. Οι διαπραγματεύσεις κυβέρνησης-εργοδοτών- συνδικάτων συνεχίζονται, οι διαδηλώσεις απαγορεύονται. Μετά τον δεύτερο γύρο των εκλογών, στις 30 Ιουνίου, οι σοσιαλιστές χάνουν 61 έδρες και οι κομμουνιστές 39, ενώ ο κυβερνητικός συνασπισμός των «γκολικών» παίρνει 97 επιπλέον έδρες στο Κοινοβούλιο καταλαμβάνοντας συνολικά 358 από τις 485 έδρες. Το γαλλικό ’68 δεν νίκησε, κι όμως στην ιστορία του παγκόσμιου κοινωνικού κινήματος άφησε ένα βαθύ ίχνος.
Η φοιτητική εξέγερση του 1968 στη Δύση
«Στη Δύση, η πολιτιστική σημασία της φοιτητικής εξέγερσης ήταν πολύ μεγαλύτερη από τον πολιτικό της αντίκτυπο. Το 1968 διεύρυνε το χάσμα –στις παραδόσεις, στη συμπεριφορά, στους φόβους, στις ελπίδες, στις προσδοκίες – ανάμεσα στις γενιές τις πριν και τις μετά το 1950.(…) Ο σεισμός της αντικουλτούρας ήταν η μεγάλη πολιτιστική επανάσταση του δυτικού κόσμου».Έρικ Χόμπσμπομ
Πηγές: «’68 και τριάντα χρόνια», Δίκτυο Κινήσεων για τα Πολιτικά και κοινωνικά Δικαιώματα
«1968 Η χρονιά που άλλαξε τον κόσμο», Ταχυδρόμος 2008 τχ. 410
Eric Hobsbawm «Theory Turned Sideways», Black Dwarf 1/6/1968, «The year that changed everything», New Statesman, 12/5/2008